ôøùéåú áäø åáçå÷åúé

áòìåúí ùì àãí åàìå÷éå

äøá øàåáï èøâéï

à) îé÷åí áäø-áçå÷åúé áñôø åé÷øà

	èøí ðòééï áôøùéåú àìå ëùìòöîï, ðòîåã á÷öøä òì äéçñ áéðï ìáéï ùàø äñôø. ìòåîú äôøùéåú ùìôðéäï, àåúï ùîò îùä îàåäì îåòã, ÷áì îùä àú ôøùéåú áäø åáçå÷åúé áäø ñéðé.(1)  îé÷åîí ùì ôø÷éí àìä áñôø åé÷øà îåáï ìàåø ä÷éùåø ä÷ééí áéðéäí ìáéï ùàø ôø÷é äñôø.  à á ï   ò æ ø à   îùååä áéï äâìåú äîåæëøú áôø÷ ëä ëòåðù òì àé-ùîéøú ùîéèä (2)  ìæå äîåæëøú áôø÷ éç  ëòåðù òì àéñåøé òøéåú. (3)  áðåñó ìëê, äîöååú äîçééáåú àú òí éùøàì áàçøéåú äããéú (4)  îæëéøåú îöååú ãåîåú îôøùú ÷ãåùéí.(5)  äòéñå÷ áñåó ôøùú áçå÷åúé áòøëéï (6), ùäï ðãøé ä÷ãùä, î÷áéìä ìúçéìú äñôø ùúéàøä ÷øáðåú ðãáä.

á)  ä ÷ ù ø   á é ï   ä ô ø ù é å ú 

	ä ø î á " ï (7)  îúééçñ ì÷ùøéí äôðéîééí ùì ôøùéåú áäø åáçå÷åúé.  ìîøåú äî÷åø äîùåúó ùì äôøùéåú, ôñå÷ ëå:îå îçì÷ àåúï ìùúé éçéãåú.  äéçéãä äøàùåðä ëåììú çå÷éí (ôø÷ ëä) åä÷ììåú äðåáòåú îàé-ùîéøúí (ôø÷ ëå). (8) äéçéãä äùðééä- ôø÷ ëæ- îúî÷ãú áäìëåú òøëéï.  äîøîá"ï îâìä âí îëðä îùåúó äî÷ùø áéï äéçéãåú:  ä é å á ì  äîùçøø âí øëåù îëåø (ôø÷ ëä) åâí øëåù îå÷ãù (ôø÷ ëæ).  ððñä, áòéåï îãå÷ã÷  áçå÷éí ùáùúé äôøùéåú, ìäøçéá àú îùîòåú ãáøé äøîá"ï.

â)  ô ø ÷   ë ä 

   1)  ù ð é   ø ò é å ð å ú 

	ôúéçú äôø÷ îééçãú àú äãéáåø áäìëåú ùîéèä, àåìí îôñå÷ è'  òåáø äãéåï ìäìëåú éåáì.  ìúéàåøä ùì ùîéèä åéåáì îöøôú äúåøä òåã çîù éçéãåú:

ëä-ç- äçæøú øëåù îëåø áàîòåú  âàåìä àå áéåáì
ëè-ìã- äçæøú áéú îëåø áàîöòåú âàåìä àå áéåáì
ìä- ç- øáéú
ìè- îå- ùçøåø òáã ùì òáøé
îæ- ðä- ùçøåø òáã ùì ðëøé

àøáò îúåê çîù äéçéãåú äàìå îúééçñåú ìéåáì-  ùúé äéçéãåú äøàùåðåú îçééáåú äçæøú øëåù îëåø áéåáì åùúé äéçéãåú äàçøåðåú îçééáåú ùçøåøí ùì òáãéí- âí ëï áéåáì. (9)
	
	äàéæëåø ùì éåáì áàøáò äéçéãåú îáìéè àú  ä ò ã ø å  áéçéãä äàîöòéú äàåñøú øáéú.  ðøàä ùéçéãä æå áàä ìäãâéù øòéåï ðåñó äîùåúó ìëì äéçéãåú- ääúçùáåú äîéåçãú ùéùøàìé îçåéá ìâìåú ëìôé àçéå.

	øòéåï æä îåãâù âí áéçéãä äøáéòéú äîáçéðä áéï äèéôåì áòáã òáøé ìáéï äèéôåì áòáã ëðòðé.       
äéçéãä îúçì÷ú ìùðé çì÷éí äîåâãøéí ò"é ää÷áìä ä÷ééîú áéï ôúéçåúéäí åçúéîåúéäí.  "ìà éîëøå îîëøú òáã (ôñ' îá)" ñåâø àú äçì÷ äøàùåï ùôúç á"ìà úòáã áå òáãú òáã (ôñ' ìè)."  áöåøä ãåîä ôåúç åîñééí äçì÷ äùðé ááéèåé- "ìà úøãä áå áôøê (ôñå÷ îâ åîå)." (10)  äçì÷ äøàùåï îçééá ùçøåø òáã òáøé áéåáì; äçì÷ äùðé îòîéã ùçøåø æä îåì ãéðå ùì òáã ëðòðé ùîòáéãéí ë"àçæä ìòåìí."  (11) äâáìú ú÷åôú òáãåúå ùì òáã òáøé, äáåìèú ìàåø äòãø äâáìä ãåîä áòáã ëðòðé, îáèàú áàåôï áøåø àú äãâùú äîñâøú ùì ùðé äçì÷éí-  äàéñåø ìäúééçñ ìòáã òáøé ëàì "òáã."  îòáø ìæëåéåú åçåáåú ùì áðé àãí ëìôé àçøéí, òì áðé éùøàì ìæëåø àú äàçååä äîéåçãú ä÷ééîú áéðí ìáéï òöîí.  ëê áñéåîú äéçéãä- 
"å á à ç é ë í  áðé éùøàì àéù  á à ç é å   ìà úøãä áå áôøê (ôñ' îå).

	äàçååä äîéåçãú îúâìéú ëáø áîå÷ã ääøöàä äøàùåðéú ùì äìëåú éåáì. (12) äúåøä îëðéñä àøáòä ôñå÷éí, äàåñøéí àåðàä (ôñ' éã- éæ), (13)  áéï úéàåøä ùì äìëåú ùîéèä åéåáì (ôñ' à-éâ) ìáéï äðî÷úí åñéëåîí ùì ãéðéí àìä  (ôñ' éç-ëã).  áöåøä äãåîä ìéçéãú äòáãåú, îùúìáú éçéãú äàåðàä úåê ää÷ùø äëììé úåê ùéîåù áçå÷é éåáì ëãåâîà ìîëéøä äåâðú.

	äúåøä îçæ÷ú àú ä÷ùø ùáéï éçéãú äàåðàä ìáéï äéçéãä äùìéùéú åäøáéòéú  (øáéú åäèéôåì áòáã òáøé), ùáäï ëáø øàéðå àú øòéåï äàçååä, òì éãé äùéîåù äééçåãé ááéèåé "åéøàú îàì÷éê" äîåôéò áùìù äéçéãåú ëàçú (ôñ' éæ, ìå, îâ), áðéâåã ìùàø áôø÷.

	àôùø ìñëí åìåîø ùàøáò äéçéãåú äøàùåðåú îúçì÷åú ìùðé çì÷éí ä÷åáòéí ùðé øòéåðåú ùåðéí.  äçì÷ äøàùåï, äëåìì àú äéçéãåú äîúééçñåú ìäçæøú øëåù îëåø, çåæø òì äçéåá ìäçæéø àú äøëåù áéåáì åîåñéó çéåá ìàôùø àú âàåìúå.  äúåøä îöéâä ãéðéí àìå ëáéèåééí ìäâáìúä ùì áòìåú äàãí- "åäàøõ ìà úîëø ìöîéúåú ëé ìé ëì äàøõ ëé âøéí åúåùáéí àúí òîãé. åáëì àøõ àçæúëí âàìä úúðå ìàøõ (ôñ' ëâ-ã)."  äçì÷ äùðé, äëåìì ãéðé øáéú åèéôåì áòáã òáøé, îúàø àú äàçååä äîéåçãú ùöøéëä ìäú÷ééí áéï áðé éùøàì.   ëàï îåöâ éåáì ëáéèåé ìàéñåø ìðäåâ áòáã ëòáøé ëáòáã.

   2)  ä é ç ñ   á é ï   ù ð  é   ä ø ò é å ð å ú  
   
	ùðé äøòéåðåú äàìå ÷ùåøéí îçùáúéú åèëñèåàìéú .  ùðéäí îáèàéí ùáòìåúå ùì ä' îâáéìä àú æå ùì äàãí.  ëîå ù"äàøõ ìà úîëø ìöîéúåú ëé ìé ëì äàøõ,"  ëê àé àôùø ìäçæé÷ áéäåãé ëøëåù "ëé òáãé äí àùø äåöàúé àúí îàøõ îöøéí (ôñ' îá)." (14)  áðåñó ìëê, ääëøä áëê ùçéøåú äàãí úìåéä áøçîéå ùì ä',  öøéëä ìäáéà àú äàãí ìøçîðåú ëìôé òáãéå åëìôé àðùéí àçøéí ùòéîí äåà áà áîâò.

	äéçéãä äçîéùéú, äîúééçñú ìòáã äðîëø ìâø úåùá, î÷ùøú áéï ùðé äøòéåðåú.  äòãéôåú äøàùåðä äéà ù÷øåáé äòáã, àôéìå ÷øåáéí øçå÷éí, éøçîå òìéå åéùìîå òáåø âàåìúå.  úðàé åàîöòé äâàåìä, ùáéçéãåú äøàùåðåú áéèàå àú äâáìú áòìåúå ùì äàãí, îáèàéí ëàï àú äàçøéåú ùì ëì àçã ìîùôçú éùøàì. (15)

	áîéãä ùìà îåôéò âåàì, îúðä äúåøä úðàéí ìòáåãúå.  "ìà éøãðå áôøê ìòéðéê (ôñ' îâ)."   øãééä áôøê ùì âø úåùá áàçéå öøéëä ìäôøéò  ìáï àãí áàåôï ãåîä ìøãéä î÷áéìä ùìå áàåúå àç  (ôñ' îâ , îå).  áðåñó éùåçøø äòáã áéåáì "ëé ìé áðé éùøàì òáãéí; òáãé äí àùø äåöàúé àúí îàøõ îöøéí  (ôñ' îä)."

   ã)  ô ø ÷   ë æ 

	áòìåúå äáìòãéú ùì äáåøà ùøàéðå áôø÷ ëä, îéåùîú ôø÷ ëæ áðãøé ä÷ãù.  òì àé- äàôùøåú ìä÷ðåú áï àãí, çåæø äôø÷ úåê ëãé äáçðä áéï äî÷ãéù àú øëåùå ìáéï äî÷ãéù àú âåôå. (16)  øëåù äîå÷ãù ðúôñ ëøëåùå ùì ä÷ãù-  âàåìä ÷ééîú ø÷ ëàôùøåú äîçééáú àú äôåãä áúåñôú çåîù.  àôùøåú ðåñôú äéà îëéøú äøëåù ìîéùäå àçø.  ìòåîú æàú, ìä÷ãùä òöîéú éù ø÷ ôúøåï àçã- âàåìä òöîéú.  äçæ÷úå ùì àãí áøùåú ä÷ãù - å÷ì åçåîø ôãééä ò"é àçø - àéðï àôùøéåú. (17)  àôéìå ä÷ãù ìà éëåì ìäçæé÷ áï àãí. (18)
	
	ëîå ëï, îåâáìú äé÷ôä ùì ùìéèú ä÷ãù áøëåù.  ìòåîú áäîåú (äøàåéåú ì÷øáï) åçøîéí ùàéðí øàåéí ìôãéåï, ÷ø÷ò äîå÷ãùú çåæøú ìáòìéä áâàåìä, åáúðàéí îñåéîéí (19)  âí áéåáì.  áòìåúå ùì ä÷ãù, ëîå áòìåú äãéåè, îåâáìú ìàåø äáòìåú äèåèàìéú ùì äáåøà.

	àé- çìåú ä÷ãùú áëåø  (ôñ' ëå), îåáðú ìàåø ëì äð"ì.  éöéàú îöøéí ùäéååúä áñéñ ìáòìåúå äáìòãéú ùì ä' áòîå éùøàì åîðòä àú äçæ÷úí áéãé ëì âåøí àçø, æéëúä àåúå âí ááëåøåú îìéãúï..(20)

	îëàï àðå øåàéí ùìà ø÷ äàéæëåø ùì éåáì î÷ùø áéï ùúé äôøùéåú, ëôé ùöééï äøîá"ï, àìà âí òéñå÷í äîùåúó áäâáìú äáòìåú  äàðåùéú á÷ø÷òåú åááðé-àãí.  

הערות:

(1)  כה:א, כו:מו, וכז:לד.  יש הקבלות מעניינות בין פרקים אלו והיחידה האחרת בספר שמקורה בסיני- פרקים ו-ז (ע' ז:לח).

(2)  כו:לד-ה. ע' גם הערה 8.  

(3)   יח:כד-ל.

(4)  כה:ו, י, יד, לד, מט.

(5)   פרק יט.  ע' במיוחד ההקבלה בין כה:יד, יז לבין יט:לג.

(6)  פרק כז.

(7)  כז:א.

(8)  כו:לד-ה.  ע' גם אבות ה:ט, תוה"כ ד:ג, ורש"י כה:יח המקשרים בין שבעים שנות הגלות לבין שבעים השמיטות שהוזנחו בימי בית ראשון.

(9)  הכותרת של שמיטה ומרכזיותו של יובל שימשו בסיס לקישורם של אבן עזרא והחזקוני בין ההתייחסויות לשבת ומקדש שבסוף הפרשה (כו:ב) להלכות שמיטה ויובל שבראשיתה.  הזיהוי של שמיטה ויובל כשבת וקודש בנויה על תיאורה של התורה של: שמיטה כ"שבת הארץ" (שבע פעמים) ויובל כקדוש (שתי פעמים).  ההצעה השנייה של האבן עזרא- שבת והרגלים- קושרת את הפרשה בחזרה לנושאי פרשיות קדושים/אמור.

(10)   ע' תוה"כ לדוגמאות לאיסור הזה.

(11)  רבי עקיבא ושמואל הבינו שהתורה אוסרת שחרור עבד כנעני (גיטין לח:). עמדתם מובנת לאור ההקשר הכללי של היחידה המתארת את שחרורו של עבד עברי כטובה מיוחדת הנעשית עבור אח.  שחרור דומה של עבד כנעני מטשטשת את ייחודו של העבד העברי. 

(12)  הקבלה זו מבססת את עמדתם של חז"ל שקישרו בין רבית ואונאה (ב"מ סא.).

(13)  ליחידה זו פתיחה וחתימה אחידה- "לא תונו איש את אחיו." למרות האפשרות להצדיק אונאה על בסיס התנודות בהיצע וביקוש, אוסרת אותה התורה כי אינה תואמת את הדרך שמתנהגים עם אחים.  ביחס לשאלת סיווג אונאה כגזל או כפרשה נפרדת, ע' ב"מ סא., פני יהושע נו., שט"מ סא., רמ' מכירה יד:טו-יז, וספר המכריע מז.  

(14)  ביטויים דומים מופיעים בקשר לאונאה (פס' יז) ורבית (פס' לח).

(15)  חז"ל יישמו את דין הגאולה לכל העבדים (קד' יד:).  למרות זאת, חשוב להשים לב לכך שהתורה כתבה את הדין בקשר לעבד הנמכר לגוי ואמה העבריה (שמות כא:ד).  כנראה שעשתה זאת כדי להדגיש את הסמפטיה המיוחדת המגיעה לעבדים אלו ספיציפית.  

(16)  הבחנה זו מחוזקת ע"י הפסקת המסורה בין פסוקים ח' וט'.

(17)  הרמב"ם סיווג הל' ערכין יחד עם הל' נדרים.  ערכין דומים לנדר, ןלא להעברת בעלות. (ע"ע הל' ערכין א:א.)

(18)  חז"ל הסבירו את פס' כח המכירה בבעלותו של הקדש באדם במקרה של עבד כנעני (ערכין כח.).  באופן דומה חז"ל השוו את המעמד ההלכתי של עבד כנעני לזו של קרקע (קדושין כב:, מגילה כג:).  ניתן להבין את כל הנ"ל לאור הקשרים בין פרקים כז וכה.

(19)  התורה מחלקת בין שדה אחזה לבין שדה מקנה.  רק שדה אחזה יכולה להשאר בידי הקדש.  בשום אופן לא יכול הקדש להחזיק לעולם בשדה שלא הוקדשה על ידי בעלה המקוריים.

(20)   ע' ערכין כט..